H Ραφήνα της Κατοχής: ένα Οχυρό, ένα μπλόκο με 21 συλληφθέντες, ένα γερμανικό πολυβολείο που μετατράπηκε σε εκκλησάκι και ένα καίκι "σύμβολο "που έγινε τραγούδι.

Πηγή φωτό: Αστική Σπηλαιολογία...

Διαβάστε όλο το άρθρο: www.mixanitouxronou.gr/tous-estisan-ston-ticho-gia-ektelesi-ke-o-germanos-diikitis-tin-mateose-tin-teleftea-stigmi-to-agnosto-sampotaz-tis-rafinas-ke-to-ischiro-ochiro-ton-nazi/

Το κομβικό σημείο που βρίσκεται η Ραφήνα ως λιμάνι την έκανε να πρωταγωνιστήσει σε πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά την περίοδο της Κατοχής. Απ τη Ραφήνα έφυγαν με νηοπομπή για την Αίγυπτο πάνω από 4000 Βρετανοί στρατιώτες και πολίτες που βρίσκονταν στην Ελλάδα μόλις οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα. Κάποια καράβια της νηοπομπής κατέληξαν στην Κρήτη.     

  

Ο Λόφος του Οχυρού

           

 Γερμανοί λοιπόν(κυρίως αυστριακής καταγωγής) έφτασαν και στη Ραφήνα την Πρωτομαγιά του 1941. Απ την πλατεία Πλαστήρα κάλεσαν όλους τους κάτοικους που έντρομοι κοιτούσαν πίσω από τις γρίλιες των σπιτιών τους. Οι Γερμανοί ξεκίνησαν τις επιτάξεις σπιτιών και ξενοδοχείων, κάποια τμήματα κατέβηκαν προς τη θάλασσα και κάποιες μονάδες ανέβηκαν στο Λόφο της Παναγίτσας. Αυτή τη στρατηγική θέση επέλεξαν ώστε να μπορούν να εποπτεύουν όλη την περιοχή.  Ο Λόφος λίγο αργότερα με τα οχυρωματικά έργα που έγιναν ονομάστηκε Λόφος του Οχυρού και ήταν το αρχηγείο τους. Στο κέντρο του Οχυρού, στο σημείο με την καλύτερη θέα έστησαν ένα μεγάλο παρατηρητήριο για  να ελέγχουν το Νότιο Ευβοϊκό. Ο κάθε κάτοικος της Ραφήνας 16-60 χρονών είχε την υποχρέωση να βοηθήσει τους Γερμανούς στο έργο τους κάνοντας  μια αγγαρεία που μεταφραζόταν είτε σε σκάψιμο στοών για το οχυρό, ρίξιμο μπετόν για να σκεπαστούν οι στοές, κατασκευή με τσιμέντο και μπετόν των βάσεων των πολυβολείων. Η αμοιβή τους ήταν ένα κομμάτι μαύρο ψωμί και στην καλύτερη των περιπτώσεων και μερικά μουχλιασμένα δαμάσκηνα. Στο λόφο λοιπόν κατασκεύασαν καταλύμματα για να μένουν αλλά και καταφύγια. Για ασφάλεια το είχαν περιφράξει  με  αγκαθωτά συρματοπλέγματα και πασσάλους και ανάμεσα είχαν τοποθετήσει νάρκες. Εκεί λοιπόν υπήρχαν πέντε περιστρεφόμενα κανόνια που προέρχονταν απ τη Γαλλία απ τη Γραμμή Μαζινό(το ένα ήταν γιουγκοσλαβικό). Οι βάσεις που στηρίζονταν ήταν από μπετόν και είχαν περιμετρικά υπόγειες τσιμεντένιες αποθήκες πυρομαχικών και ορύγματα για να επικοινωνούν μεταξύ τους. Στη συνέχεια κατασκεύασαν  βάσεις αντιαεροπορικών πυροβολείων, άνοιξαν μέσα στα βράχια ορύγματα δημιουργώντας έτσι αυτοσχέδια παρατηρητήρια και έστησαν πολυβολεία από μπετό σε διάφορες θέσεις της Ραφήνας. Για ασφάλεια έχτισαν και ένα αντιαρματικό τείχος  με μια πύλη ώστε να ελέγχουν όποιον ήθελε να περάσει στο λιμάνι. Πίστευαν ότι το τείχος θα τους προστάτευε από Συμμαχική Απόβαση ή απ΄οποιαδήποτε άλλη αντιστασιακή πράξη. Η αντιαρματική τάφρος μετά την Κατοχή μπαζώθηκε  και ίχνη της βρίσκονται εκεί που είναι το σημερινό πάρκο Καραμανλή στις αρχές του οικισμού Πρωτέα.                                                                                                                      Οι Γερμανοί φεύγοντας στις 12 Οκτωβρίου 1944 ανατίναξαν το Οχυρό. Σήμερα σώζεται τμήμα του παλιού Οχυρού. Αλλά και το πρώτο σχολείο που έγινε μετά την Κατοχή έγινε από ξυλεία που άφησαν οι Γερμανοί στο Οχυρό.

Το μπλόκο της Ραφήνας

           

Πηγή φωτογραφίας:www.triglianoi.gr

Στη Ραφήνα λοιπόν την περίοδο της Κατοχής εγκαταστάθηκαν γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα που επέβαλαν διάφορες απαγορεύσεις και στερήσεις στους κατοίκους. Οι κάτοικοι αντέδρασαν γι αυτό και το ΕΑΜ αναπτύχθηκε γρήγορα στην περιοχή. Σε απάντηση οι κατοχικές δυναμεις προχώρησαν σε μπλόκα και συλλήψεις.  Στις 12 Ιουλίου 1944 σε ενέδρα στο Πικέρμι σκοτώθηκε ο Γερμανός  Διοικητής του «Οχυρού» της Ραφήνας και ο Γερμανό Λιμενάρχης της Ραφήνας. Η ενέδρα είχε σκοπό να χτυπήσει  Γερμανικό όχημα που μετέφερε Έλληνες αιχμαλώτους και να τους απελευθερώσει.  Τα αντίποινα δεν άργησαν να έρθουν.
Τετάρτη 17  Ιουλίου,  ανήμερα της Αγίας Μαρίνας, οι Γερμανοί έκαναν  μπλόκο στη Ραφήνα και συνέλαβαν όλους τους άνδρες που τους οδήγησαν στην πλατεία. Στο μπλόκο συνέλαβαν 20 Ραφηνιώτες και τον Πρόεδρο και αναζητούσαν οργανωτικά στελέχη του ΕΑΜ. Όσους δε βρήκαν συνέλαβαν μέλη των οικογενειών τους. Συνέλαβαν μέχρι την έγκυο γυναίκα του Γραμματέα του ΕΑΜ Ραφήνας.
Οδήγησαν τους συλληφθέντες στο κτήμα Λεβίδη στην Παλλήνη και τους έστησαν στον τοίχο της μάντρας για εκτέλεση. Λίγο πριν δοθεί η εντολή να ανοίξουν πυρ εμφανίστηκε ο Γερμανός υποδιοικητής του Ναυτικού και ματαίωσε την εκτέλεση.  Οι άνθρωποι αυτοί βέβαια δεν εκτελέστηκαν αλλά βασανίστηκαν και οδηγήθηκαν στο Χαιδάρι, στις φυλακές Αβέρωφ και στο Γουδί. Σε ανάμνηση του μπλόκου της Ραφήνας ένα πολυβολείο μετατράπηκε σε εκκλησάκι τιμώντας την Αγία Μαρίνα αφού 17 Ιουλίου που έγινε το μπλόκο τιμάται η μνήμη της. 

Το καίκι που έγινε τραγούδι

 

Ακόμα πιο σπουδαίο ήταν το δίκτυο διαφυγής που οργανώθηκε απ το λιμάνι της Ραφήνας προς τις μικρασιατικές ακτές μέσω Τσεσμέ και προς την Αίγυπτο. Τα δρομολόγια διαφυγής ξεκίνησαν απ τον Ιούνιο του 1941, λίγες μόλις  μέρες μετά την είσοδο των Γερμανών στη Ραφήνα. Τα καίκια της διαφυγής ήταν η "Παναγία", η "Αγία Παρασκευή" και η "Αγία Κυριακή" που έφταναν μέχρι τις μικρασιατικές ακτές ακόμα και μέχρι την Αλεξάνδρεια.  Η "Αγία Παρασκευή" με καπετάνιο τον Κώστα Γιαγκουδάκη έκανε δρομολόγια με προορισμούς κυρίως τη Σάμο, τη Χίο και την Ικαρία.  Το "Παναγία" ήταν του Ικαριώτη καπετάνιου Σταμάτη Τσατρά ο οποίος μέσα στον Ιούνιο του 41 έκανε δυο δρομολόγια στον Τσεσμέ βοηθώντας τη διαφυγή ελλήνων αξιωματικών και σπουδαίων πολιτικών. Πιθανολογείται ότι με το δικό του καϊκι διέφυγαν στις 31 Μαρτίου 1942 ο πρώην πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος με τη γυναίκα του  και ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος, οι οποίοι διέφυγαν σίγουρα απ το λιμάνι της Ραφήνας.                                                                                                                                           

  Η "Αγία Κυριακή" ανήκε στον Καρυστινό καπετάνιο Καδή. Το καίκι αυτό της διαφυγής έμεινε στην ιστορία γιατί έγινε και τραγούδι και τραγουδήθηκε απ τη Ρένα Κουμιώτη. Ένα τραγούδι που μας δίνει πληροφορίες για την προσφορά του την περίοδο της Κατοχής. Σύμφωνα με τους στίχους του το δρομολόγιο ήταν Αλεξάνδρεια -Ραφήνα και μέσα στα αμπάρια του ήταν γεμάτο με παλικάρια. Πατριώτες και αγωνιστές που προσπαθούσαν να διαφύγουν για να συνεχίσουν τον αγώνα από αλλού. Το τραγικό με το καίκι αυτό είναι ότι μετά την Κατοχή αφέθηκε στη μοίρα του και σάπισε στη Ραφήνα, στο μέρος που έγραψε ένα σημαντικό κόμματι της ιστορίας μας και πρόσφερε ανυπολόγιστη βοήθεια στον αγώνα.

Το λέγαν Άγια Κυριακή
εκείνο το καΐκι
που στη σκλαβιά, στην κατοχή
δούλευε στη διαφυγή
πάλευε για τη νίκη.

Αλεξάνδρεια - Ραφήνα
πήγαινε τα χρόνια εκείνα
και για μπάρκο μες στ' αμπάρια
είχε όλο παλικάρια.

Τώρα η Άγια Κυριακή
στην αμμουδιά σαπίζει
κι όταν τη βλέπω στο γιαλό
τρέχει το δάκρυ μου θολό
και η καρδιά ραγίζει.

Πηγές: Θανάσης Πιστικίδης: «Ριζώματα – Βιώματα – Παθήματα, Αληθινές Ιστορίες», Ραφήνα 1985

http://urbanspeleology.blogspot.gr/2013/09/blog-post_29.html

Καλογρέζα:Το πρώτο μεγάλο μπλόκο της Κατοχής και η πρώτη εκτέλεση της ΟΠΛΑ

Στην Καλογρέζα σαν περνάς

Ξέγνοιαστε εσύ διαβάτη,

Με ευλάβεια πρέπει να πατάς,

Γιατί σε τούτα τα ληθάρια

Έπεσαν για τη λευτεριά

22 παλικάρια.

 Καλογρέζα. Μια ιστορική συνοικία της Αθήνας που κατάφερε να συγκεντρώσει πολλές πρωτιές στον ηρωικό αγώνα κατά του κατακτητή. Εδώ έγινε το πρώτο μεγάλο μπλόκο της Κατοχής στο οποίο για πρώτη φορά κατέβηκε όλη η δύναμη των ντόπιων συνεργατών των κατακτητών. Είναι η πρώτη φορά σε εκτελέσεις που οι οργανώσεις μένουν ακέφαλες από στελέχη. Είναι η γειτονιά που για πρώτη φορά οι δυνάμεις της Χωροφυλακής ακολούθησαν το "γράμμα" της κυβέρνησης Ράλλη και "χτύπησαν" χωρίς γερμανική εντολή. Και τέλος στην περιοχή έχουμε και την πρώτη εκτέλεση της ΟΠΛΑ. Την αρχή της "εκδίκησης" κατά των προδοτών.

Μάρτιο του 1944 αποφασίστηκε να "χτυπηθούν" οι δυο μεγάλοι πόλοι της Αντίστασης. Η Κοκκινιά και η Καλογρέζα.  Ήξεραν καλά οι Γερμανοί και οι ντόπιοι συνεργάτες τους ότι χτυπώντας αυτές τις δύο περιοχές θα έπληταν το εργατικό-αγωνιστικό κίνημα. Στην Κοκκινιά έγινε η πρώτη μεγάλη μάχη που δόθηκε σε πόλη και στην Καλογρέζα το πρώτο μεγάλο μπλόκο της Κατοχής.

Λίγες μέρες μετά την ηρωική μάχη της Κοκκινιάς αποφασίστηκε σε σύσκεψη στο Υπουργείο Εσωτερικών η διενέργεια ερευνών και συλλήψεων στην περιοχή της Καλογρέζας- Ν. Ιωνίας που τότε ήταν ένας δήμος. Εργατούπολη αλλά και εκκολαπτήριο του ΕΑΜ.  Ήταν Τρίτη 14 Μαρτίου 1944 και στη σύσκεψη συμμετείχαν όλες οι δυνάμεις που συνεργάζονταν με τον κατακτητή. Ο Διευθυντής Συντονισμού Χωροφυλακής Αντισυνταγματάρχης Νικόλαος Ταρσατόπουλος, ο Αρχηγός της Χωροφυλακής Υποστράτηγος Γκίνης, ο Διευθυντής της Ειδικής Ασφάλειας Χωροφυλακής Υποστράτηγος Λάμπου, ο Διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας Υποστράτηγος Ντερτιλής, ο Γεν. Διευθυντής Χωροφυλακής Υποστράτηγος Κατσιμπίρης, ο Διευθυντής Χωροφυλακής Συνταγματάρχης Γαλανός  κ.α

Όλη η δύναμη της Χωροφυλακής και των Ταγμάτων Ασφαλείας καθώς και όλοι οι διοικητές τους συμμετέχουν στο μπλόκο. Μεταφέρονται με λεωφορεία ξημερώματα στην Καλογρέζα και περικυκλώνουν την περιοχή. Ακολουθούν σκηνές πλήρους τρομοκρατίας του πληθυσμού, με άγριους ξυλοδαρμούς και πλιάτσικο.

Συνελήφθησαν γύρω στα 500 άτομα.  50 παραδόθηκαν στους Γερμανούς και 150 ατόμα οδηγήθηκαν στην Ειδική Ασφάλεια. 22 εκτελέστηκαν επιτόπου. Ήταν όλα μέλη και στελέχη της εργατικής ΕΠΟΝ, στελέχη της Δεύτερης Ταξιαρχίας. Οι οργανώσεις είχαν δύναμη αλλά έμειναν ακέφαλες από στελέχη. Η Ν. Ιωνία πλήρωσε την πρωτοπορία της στον αγώνα. Έτσι αποφασίστηκε από το Σώμα Στρατού να σταλεί ένα σύνολο από τολμηρούς αγωνιστές στην περιοχή για να αναζωογονήσουν το κίνημα. Κάπως έτσι έστειλαν το Βασίλη Γρατσία, το Βύρωνα Βερνέζη, τον Περικλή Δημητριάδη, τη Φώφη Λαζάρου και άλλους τολμηρούς αγωνιστές.

Στη Ν.Ιωνία λίγους μήνες νωρίτερα είχαμε και την πρώτη εκτέλεση της ΟΠΛΑ. Όλα ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1943 με την απεργία των τροχιοδρομικών. Οι Γερμανοί συνέλαβαν 50 άτομα. Ακολούθησε το πρώτο μεγάλο σαμποτάζ του ΕΛΑΣ Αθήνας στο αμαξοστάσιο της Καλλιθέας με την καταστροφή 93 βαγονιών. Οι Γερμανοί απειλούσαν να εκτελέσουν τους τροχιοδρομικούς.  2 Σεπτεμβρίου του 1943 1500 ανθρακωρύχοι μαζί με κατοίκους πήγαν αποφασισμένοι στο αστυνομικό τμήμα Ν. Ιωνίας να απελευθερώσουν τους τροχιοδρομικούς. Στη συμβολή της λεωφόρου Ηρακλείου με τη  Μικράς Ασίας, ο Ταγματάρχης Χωροφυλακής Δημήτριος Αλεξόπουλος έδωσε εντολή και οι χωροφύλακες πυροβόλησαν  τραυματίζοντας έξι και σκοτώνοντας τρεις ανθρακωρύχους απ την Καλογρέζα, τον Παναγιώτη Κούτρα, τον Γεράσιμο Κεραμιδά και τον Παναγιώτη Γεωργίου . Για πρώτη φορά χωροφύλακες χτυπούν το πλήθος ΧΩΡΙΣ γερμανική ή ιταλική εντολή. Τηρούσαν για πρώτη φορά τις γραμμές της κυβέρνησης Ράλλη.

Η 8η Αχτίδα της ΚΟΑ αποφάσισε να "τιμωρήσει" αυτό το έγκλημα. Έτσι η ΟΠΛΑ επέλεξε μια σημαδιακή ημερομηνία, την δεύτερη επέτειο ίδρυσης του ΕΑΜ στις 27 Σεπτεμβρίου και εκτέλεσε τον ταγματάρχη Χωροφυλακής Δημήτρη Αλεξόπουλο. Είναι η πρώτη εκτέλεση της ΟΠΛΑ στην Αθήνα και η αρχή της εκδίκησης. Η Αθήνα απ την επόμενη μέρα γεμίζει συνθήματα του ΕΑΜ που γνωστοποιούν την πράξη αυτή και προειδοποιούν ότι αυτό θα είναι μόνο η αρχή.  

http://www.mixanitouxronou.gr/to-bloko-tis-kalogrezas-22-ellines-ektelounte-apo-ta-tagmata-asfalias-stin-kalogreza-kani-ke-tin-proti-ektelesi-chorofilaka-i-opla/